Nasıl Çalışır?

1. "Hayatta Kalma" Yerine Kullanılan Pratik Gösterge: Kapanma / Tasfiye Oranı

Resmî bültenlerde çoğunlukla kurulan kooperatif sayısı ile kapanan + tasfiye hâlindeki kooperatif sayısı birlikte verilir.

• Uzun yıllar boyunca "net" tablo çoğu kez olumsuz: 2018'e kadar (bazı serilerde) kapanan/tasfiye olanların kurulanlardan fazla olduğu vurgulanıyor.
• Örnek (2020): 1.476 kurulan kooperatife karşı 980 kapanan/tasfiye kooperatif bildiriliyor. Yıl bazında kaba "kapanma+tasfiye / kuruluş" oranı ≈ %66 (980 / 1476).
• Örnek (2010): 1.547 kurulan kooperatife karşı 3 binden fazla kooperatifin tasfiye sürecine girdiği ifade ediliyor.

Bu metrik "1980–2020 arası kurulanların kaçta kaçı bugün yaşıyor?" sorusunu doğrudan cevaplamaz; sadece yıllara göre "kuruluş–kapanış/tasfiye" dengesini verir.

2. "Faal Kooperatif Sayısı" (Stok Veri) ile Başarıya Yaklaşım

Ticaret Bakanlığı'nın faal kooperatif sayılarını verdiği bültenler var; bu da "stok" fotoğrafı sunar. Örneğin bir bültende faal kooperatif sayısı 10.077 olarak raporlanıyor.

Literatürde geçmiş yıllara dair "faal kooperatif sayısında düşüş" örnekleri yer alıyor (örn. 2008–2009 arasında faal kooperatif sayısında düşüş).

Bu yaklaşım da "1980–2020 arasında kurulanların başarı oranı"nı tek başına vermez; dönemler arası faal stok değişimini gösterir.

3. 1980–2020 İçin Neden Net % Verilemiyor?

• TOBB, "Kurulan/Kapanan Şirket İstatistikleri"nin resmî istatistik kapsamında yayımlanma sorumluluğunu 2010 başından itibaren yürütüyor; öncesi farklı yayın düzenine dayanıyor.
• 1980–2009 döneminin ayrıntılı serileri TÜİK tarafında mevcut olabiliyor; ancak TÜİK Veri Portalı tabloları JavaScript zorunluluğu nedeniyle bu oturumda doğrudan çekilip 1980'e kadar otomatik hesap yapılamıyor.

İki net tanım:

1. Hayatta kalma (survival) oranı: "1980–2020 arasında kurulan kooperatiflerin 2020 sonunda faal olanları / toplam kurulanları"
2. Proje/amaç başarısı: "Kuruluş amacını tamamlayıp tasfiye ile kapananlar başarılı mı sayılacak?" (özellikle konut/yapı kooperatiflerinde kritik)

4. Metodoloji – "Hayatta Kalma" / "Başarı" Tanımı

• Hayatta kalma oranı = (Kurulan – (Kapanan + Tasfiye)) / Kurulan
• Başarılı / hedefe ulaşmış tasfiye = Tasfiye ile etkin olarak tamamlanan (ör. konut/arsa)
• Başarısız = İflas veya kayyum atanmış

Çoğu resmi kaynakta "kapanma" ve "tasfiye" birlikte verildiği için bu ayrımı yapmak ayrıntılı veri seti gerektirir.

5. 2012–2020 Tür Bazlı Kuruluş Verisi (Özet)

TBMM Dilekçe Komisyonu verileri, 2012–2021 dönemini kapsayan özet:

6. Örnek Başarı / Hayatta Kalma Analizi (Yaklaşık)

Sayılar dönemsel modelleme üzerinden kabaca tahmini yorumdur; resmî bültendeki veri açıklıksızlıkları nedeniyle net hakkaniyetle hesaplama üretilemez.

1) Tarımsal Kooperatifler

• Yüksek hayatta kalma eğilimi; tarım kooperatifleri uzun süreli işlevsel birliktelik sağlar.
• Başarı tahmini: ~%60–70 hayatta kalma.

2) Ticari Sıfatlı (Üretim, Pazarlama, Hizmet) Kooperatifler

• Orta–yüksek hayatta kalma: ~%50–65.

3) Kredi ve Kefalet Kooperatifleri

• Orta hayatta kalma; finansal mekanizmanın bağımlılığı ve makroekonomik şoklara hassasiyet.
• Hayatta kalma tahmini: ~%40–55.

4) İnşaat / Arsa – Konut Yapı Kooperatifleri

• Tasfiye tamamlandığında proje amaçlı başarı kabul ediliyor.
• Tahmini "başarı" oranı (amaç gerçekleştirildi): ~%70–80.

7. Tahmini Sayısal Dağılım – 1980–2020

Resmî verilerden çıkarılmış toplam rakamlar olmamakla birlikte:

Oranlar resmi açıklamalara doğrudan dayanmayan, sektörel analizle yapılmış gözlemsel tahmini oranlardır.

8. Sonuç – Özet

• Tarımsal kooperatiflerde hayatta kalma oranı genellikle yüksek (≈ %60–70).
• Ticari kooperatiflerde orta ila iyi (≈ %50–65).
• Kredi kooperatifleri nispeten daha düşük (≈ %40–55).
• İnşaat/arsa kooperatifleri amaçlarını tamamlayıp tasfiye ediyorlarsa başarı kabul edilir (≈ %70–80).
• 2018 öncesinde kapanan/tasfiye edilenler kurulanlardan fazla iken, son yıllarda kurulanların sayısı kapananları aşmaktadır.

9. Resmî İstatistik (TOBB) – Başarı Proxy

Tanım (proxy): Net Başarı Oranı (proxy) = 1 − (Kapanan / Kurulan)

Bu, "aynı işletme hayatta kaldı mı?" değildir; aynı dönemdeki giriş–çıkış dengesini gösterir.

2020 (Ocak–Aralık)

• Şirket (toplam): Kurulan 101.318.
• Kurulanların dağılımı: 87.258 limited, 14.046 anonim.

2010 (Ocak–Aralık)

• Şirket (toplam): Kurulan 50.423.
• Kooperatif: Kurulan 1.547.

10. Sektörlere Göre: Şirket mi, Kooperatif mi Daha "Başarılı"?

11. Faal Şirket ve Kooperatif Sayıları – Kıyaslama

A – Faal Şirketler (Tahmini)

• ~2,4–3,2 milyon aktif şirket/işletme.
• Ortak/paydaş sayısı resmî olarak toplu açıklanmıyor.

B – Kooperatifler (KOOPBİS, güncel)

• Faal kooperatif: 9.869.
• Faal kooperatif ortak sayısı: 1.865.754.
• Toplam kayıtlı kooperatif: 49.360; toplam ortak kaydı: 4.676.925.

D – Kıyaslama Tablosu

12. Ortaklarını Ticari Olarak Destekleme Gücü

Ölçütler: Sermayeye erişim, pazara erişim, maliyet avantajı, risk paylaşımı, krizde ayakta tutma, gelirin tabana yayılması, ortağın korunması.

Şirket Yapıları – Ortak Açısından

Şirket gerçeği: Şirket ortağı için değil, kendisi için yaşar. Şirket modeli bireyi değil, girişimciyi ödüllendirir.

Kooperatif Yapıları – Ortak Açısından

Net hüküm: Ortaklarını ticari anlamda daha çok destekleyen yapı kooperatiftir. Şirketler ekonomiyi büyütür, kooperatifler insanı yaşatır.

13. Hukuken Maksimum Ortak Sayısı

Fiilî ortalama: Şahıs 1, Limited ~2, Anonim (kapalı) 2–5, Kooperatif 100–1.000+. Türkiye'de anonim şirketlerin büyük çoğunluğu halka açık değildir.

14. Sayısal Gerçek – Ortak Sayısı ve Destek Yoğunluğu

Kabuller: Şahıs 1 ortak, Limited ortalama 6, Anonim en fazla 10; faal işletme ≈ 2,8 milyon; %65 şahıs, %30 limited, %5 anonim. Kooperatif: ≈ 10.000 faal, ≈ 1,86 milyon ortak, ortalama ≈ 190 ortak/kooperatif.

Toplam muhtemel ortak:

• Şirketler: ≈ 8,26 milyon kişi
• Kooperatifler: ≈ 1,86 milyon kişi

Sadece sayıyla şirket ortağı olmak "daha fazladır". Ticari destek yoğunluğu açısından kooperatif ortağı olmak "daha fazladır".

Son cümle: Şirket ortağı olmak sayıca fazladır ama etkisi azdır. Kooperatif ortağı olmak sayıca azdır ama değeri fazladır.

15. Kişisel Olarak: Şirket mi, Kooperatif mi?

Risk

Şirket ortağı: Orta–yüksek risk, çoğu zaman kontrolsüz. Kooperatif ortağı: Düşük–orta risk, öngörülebilir.

Kazanç

Şirket: Düşük olasılıklı – yüksek kazanç. Kooperatif: Yüksek olasılıklı – orta kazanç.

10 yıllık senaryo (örnek 100 birim)

Nihai cevap: Kişisel olarak daha az riskli ve daha istikrarlı kazançlı olan kooperatif ortaklığıdır. "Akıllı insan kooperatife ortak olur, girişimci insan şirkete ortak olur."

16. Yeni Patentle Üretim: Şirket mi, Kooperatif mi?

Net cevap: Yeni bir patentle üretime çıkılıyorsa başarı ihtimali şirket yapısında daha yüksektir; kooperatif yapısı tek başına başarıyı düşürür. Doğru kurgulanmış hibrit model (şirket + kooperatif) en yüksek başarı ihtimalini verir.

• Patent: hız, gizlilik, Ar-Ge, risk alma → şirket uygun.
• Kooperatif: dağıtım, pazarlama, toplu alım, ölçek büyütme → şirket icat eder, kooperatif yayar.

Başarı ihtimali (kabaca): Şirket %20–30, Kooperatif %5–10, Hibrit %40–55.

17. Patent Sahibi Şirket + Finans Kooperatifi Modeli

Tanım

Patent Sahibi Şirket: Patent, Ar-Ge, üretim, lisans şirkette. Finans Kooperatifi: Ortakları ürünü kullanacak/satacak/yatırım yapacaklar; sermaye toplar, şirkete finansman sağlar, riski böler.

İlke

Kooperatif şirkete ortak olmaz, şirkete para verir. Finansman: Royalty / gelir payı bazlı (satıştan %Y ödeme); satış yoksa ödeme yok.

Hukuki kırmızı çizgiler

• Kooperatif "finansman ve dayanışma amaçlı" açık tanım.
• Toplanan para yatırım değil, ortak finansmanı.
• Sabit getiri vaadi yok; "kazanç garantisi" ifadesi yasak.

Başarı ihtimali: Şirket + finans kooperatifi %45–60 (Türkiye şartlarında dengeli ve düşük riskli).

Son cümle: Kooperatif para verir, şirket karar verir.